Arquivo da categoría: O diario de Ben-Cho-Shey

Aquí mostraremos algunhas partes dos diarios que Xosé Ramón e Fernández-Oxea foi escribindo dende o 1936 até os anos 1940. A entrada estará composta da transcrición e da dixitalización da páxina do manuscrito orixinal onde está o fragmento.

O diario, 1942. Inverno de posguerra en Madrid; frío,fame e cinismo

Despois de 5 anos, Isabel Algarra e Xosé Ramón Fernández-Oxea deciden trasladar a súa residencia de Cáceres a Madrid. Nestes primeiros meses, fan dobre gasto: a pensión na que durmen e a casa que alugan. Continúan sen mobles co que tampouco poden ocupar a casa. A mediados de xaneiro instálanse no novo domicilio so cos colchóns; nunha rúa chea de cascotes e ruínas. Os dous sofren contínuos problemas de saúde,  gripes pola falta de calor e cólicos e úlceras pola mala calidade da pouca comida. A ausencia de combustibles como o carbón ou a madeira fai que non haia lume nas casas co que quentarse, nin tampouco para cociñar; e pese a estar restablecida a corrente eléctrica, o seu prezo é tan elevado que non poden facer uso normal dela. Case non hai pan; non hai nin carne nin peixe. A poboación madrileña ten dúas ocupacións principais: a de “astillero” e a de “colista”. A primeira consiste en adicar unha parte do día a partir calquera cousa que faga combustión para facer estelas – “astillas”- coas que quentarse e poder cociñar; a segunda fai referencia a que o resto do día ocúpase en facer cola nos puntos de distribución de alimento e combustible ou nas diferentes dependencias militares que espenden cada unha das partes que conforman a cartilla e os cupóns de racionamento de cada ben  (en moitos casos para non acadar nada logo de todo o día ). Tamén sofren contínuos cortes nos transportes públicos por restriccións na gasolina. Mentres, Ben-Cho-Shey queixase amargamente dos numerosos vehículos oficiais que circulan por Madrid sen restricción de ningún tipo, conducidos por señoras ricamente vestidas e adornadas. Neste escenario, nun estado febril e débil producido por unha forte gripe e unha úlcera no intestino groso, Xosé Ramón achéganos as seguintes reflexións. Algunhas poderían estar falando do presente que estamos a vivir (as reformas educativas, os discursos antipolíticos).

1 febreiro 1942

1 febreiro 1942

2 e 3 de febreiro 1942

2 , 3 e 4 de febreiro 1942

Transcrición:

“(…) Pro aínda hai outra cousa máis gorda. A sombra do tan cacarexado aumento de soldo ao Maxisterio, que pon a 24.000 mestres na mesma categoría, arrincan nada menos que tres millós de pesetas pra subvencionar ao colexios privados. Subvencion que a chaparán íntegra tódolos frades e monxas de España. Iste si que é un bo bocado, pasar de 190.000 pesetas a tres millós. Pro esto faise soladinamente e disfrazando a cousa ¡Que humildade dos probiños esclavos del Señor!

2.- O B.O de hoxe trae unha corrida de escalas, de Inspectores que non é nin unha mala novillada. A pèsar de que fago o nº un da miña categoría non ascendo porque reingresa un sancionado. O que confirma a miña opinión de que non escenderei endexamais por corrida. O gran porvir é o que me agarda.

Os ingleses progresan como cangrexos e ao millor son capaces de ganar a guerra a forza de recuar. Tamén istes están apañados. E que teñamos posto niles a nosa espranza. Estamos apañados.

3.- Por fin chegaron as camas, e ao cabo de preto de seis anos esta noite poidemos dormir no noso leito matrimonial, do que nos tiveron arredado os salvadores, os protectores da familia todo ise tempo. Nun editorial do “YA” repitan unha vez máis que se romperon algúns cristales, pro que se salvou a España. Chámanlle cristales, istes cínicos ao millón e pico de españoles mortos, aos millós de españoles sancionados e coa súa vida desfeita, aos millós de edificios arruinados, as perdas irreparables, como as Bibliotecas das Universidades de Madrid, de Valladolid e do Duque de Alba, pra non citar máis. A esto lle chaman cristales os que enmascaran os seus apelidos coa careta da salvación. Pro, ¿de que nos salvaron? ¿De vivir ben?

4. Naquiles días febriles de 1936 as chamadas xentes de orden, os mercaderes e demais xentuza que facían extremos ridículos pra xustificar e gabar a traición dos militares resentidos, levaban decote na boca un lugar común ou unha consigna, como agora se di, que rezaba así: “¡Hay que acabar con la política! ¡Mientras no se destierre la política no tendremos arreglo!”. Foi pois o “Glorioso rebumbio”, no seu comenzo esencialmente antipolítico; pro do mismo xeito  que se berraba aínda vitoreando á República, decíase mal da política, sin convencemento, con mala fé. É posible que os tendeiros, afeitos a discurrir por mente de asno, creesen a pé feito que a política era a causa de tódolos males, como quizá tamén o creerían os bizarros obtusos. Quenes nono creron endexamais foron os orgaizadores da traición e a proba dánola hoxe un editorial do “YA” no que se di co desenfado e o cinismo habituales nesta xente sempre disposta a defender o que negaron antronte. “Tenemos el convencimiento de que no se puede vivir sin política” Si ¿eh? Pois pra chegar a esa conclusión poideronse aforrar os ríos de sangue e tanta ruina como se ocasionou na España. Aínda foi onte cando Serrano Súñer non quixo permanecer no Ministerio da Gobernación “porque estaba infestado de política” e prometeu derribar a casa da bola “para que no quede recuerdo de la política”, e ahora saímos con que non se pode vivir sin ela. Por algo o cuñadísimo; despois de tanto abominar a política se fixo presidente “de la Junta Política” ¡ou canta farsa, canto cinismo e canto tapuxo pra mal ocultar unhos apetitos desordenados de mando e unha ambición sin límites!

Así é todo de nocivo entre os salvadores.”

Non vos esquezades de saciar a vosa curiosidade sobre este e outros proxectos visitando a web do Museo Provincial de Lugo.

O diario, outono 1940. Unha xornada na vida dun Inspector de 1º ensino

Hoxe no diario Ben-Cho-Shey regálanos o  relato da viaxe feita o 8 de Outubro de 1940. Sae de Cañamero da cabalo, e tras toda a xornada de camiño, escribe un retrato do día a día da posguerra e  da comarca estremeña de “Las Villuercas”.

8 de outubro, 1940

8 de outubro, 1940

8 de outubro, 1940. Parte II

8 de outubro, 1940. Parte II

8 de outubro, 1940. Parte III

8 de outubro, 1940. Parte III

_______________________________________________________

Transcrición:

“8.- Xornada hípica a Berzocana pra donde partimos as 9 da mañá a bon paso. Pra evitar as moitas voltas da estrada metémonos por empinados atallos entre jaras e castiñeiros. O paisaxe é vizoso e moi movido con arbolado abundante i os cabalos camiñan ben i en hora e meia chegamos ao fin da primeira etapa. Denantes de avistar o pobo arrodíllaseme o cabalo sin máis consecuencias que o susto.

Coidei que en Berzocana atoparía cabalos pra seguir a Navezuelas máis todos están traballando e terei que seguircos que trouxen, que por certo están faltos de comida.

Unha das escolas diste pobo está nun local vello, de cuia antigüidade da razón a lumieira da porta, que ostenta a data de 1638. Por riba dela hai unha curiosa pedra con algo así como tallos fosilizados, que seica abundan no pais. A outra ten local novo, pro abandoado.

Inmediatamente despois de xantar saimos pra Navezuelas por un camiño encosta que nos leva a estrada en construcción que ha de conducir a Solana de Cabañas. Mismo ao entrar nela o meu acompañante señálame con terror un valado de pedras no que unha inesquecible mañá do 1938 atopou os cadavres de seis infelices asesinados polos azules que estaban alí deitados e abandoados, espostos a ser pasto dos lobos. Procederon a enterralos piadosamente e un pastor que por alí pasou reconoceu niles a veciños dos arredores. Por todas partes, anque señan terras tan afastadas como estas, fican señaesda barbarie da nosa guerra civil.

Abondan por eiquí castiñeiros, sobreiros, encinas e carballos que lle dan a paisaxe un tono de frescor distinto do ardente das terras áridas e baixas desta provincia. Camiñamos envolveitos nunha nube de moscas que nos atormentan a nos e as cabaleirías. Poucos metros antes de Solana deixamos a estrada pra rubir unha empinada encosta moi traballosa pra os cabalos. O meu arrodillase outra vez e hai que deixalo descansar de cando en vez porque non pode co a súa ánima.

Aló no fondo do val SOlana parece unha aldeiña galega. A esquerda unha liña de corrales, mais a dreita unha cativa praza e despois a eirexa, todo circuídopor verdes hortas que prometen unha vida farta pra os veciños.

Coroamos a primeira liña de eminencias e descemos paseniño ao val por onde a garganta de Santa Lucía que surte de auga potable a Trujillo. En toda esta terra non se ve máis que unha cativa casa de labor illada no monte cara a que van uns rapaciños recadando tres porcos. A poucos de comenzar a subir vemos o embalse i o meu guía dime que no 1938 viñeron os roxos dende Alía e voaron parte da cañería deixando sin auga por tres días aos trujillanos.

Iste regato de Santa Lucía ven ser un dos que orixinan o río Almonte . O val, sumamente estreito fica reducido ao cauce do regato, así que tan pronto o cruzamos voltamos a rubir de novo ata un monto máis outo que o que vimos de pasar. Nas abrigadas hai casiñas como a que vimos ao baixar i están rodeadas de terras labrables arredándose unhas das outras pouco máis de cinco centos de metros. Os que nelas habitan deben levar vida de eremitas.

Dende o cumio da serra vese Navezuelas da outra aba do val deitado na aba da Villuerca. Agora baixamos pra loguo rubir por tereira vez en procura do pintoresco e rico pobo, engastado nun tapiz esmaltado de castiñeiros que por todas partes o cercan.

Casas baixas de pedra, con teitos de madeira tamén baixos e balcós arriquintados. Non se ven por eiquí as enxebres ventas cacereñas. O piso das rúas está feito de croios e hai algunhas perspectivas pintorescas. A situación do pobo fai que abonde en costas e non deixa de ter o seu sabor, sin chegar ao tipismo da Vera. Si as xentesson ocomo o seu pobo hai pra fiar pouco nelas, porqu aquil, sendo rico, aparente unha gran pobreza e non digamos das casas que son máis mouras por dentro que por fora.

Os labregos quéixanse da sequía e gorentan auga pra facer a sementeira e pra que abran os zonchos das castañas. Dende a terra de secano veñen eiquí diariamente as xentes para intercambiar os productos deixando pan e garabanzos en troques de patacas e fabas.

Despois dun paseiño entre lusco e fusco e de longa conversa sobre temas de actualidade ceo cos notables do país e deitome nun cuartiño onde caso dou co a cabeza no teito.”

Non vos esquezades de saciar a vosa curiosidade sobre este e outros proxectos visitando a web do Museo Provincial de Lugo.

O diario, setembro de 1940. Da “rexeneración” do Estado; da frustración persoal.

Hoxe no diario, temos unha entrada moi interesante e extensa con  dúas reflexións demoledoras sobre o presente no que vive Ben-Cho-Shey e pode que tamén sobre o noso.

O día 29  de setembro de 1940, ao pouco de regresar a Cáceres, Xosé Ramón e Fernández-Oxea deixa escrita a súa contrariedade ante a ocupación das vacantes nos corpos do estado despois da depuración. Persoas escollidas polos vencedores ocupan os postos vacantes demostrando un desleixo sistemático, cando non un aproveitamento persoal dos recursos públicos. Pese a ser unha crítica ao suceder xeral, Ben-Cho-Shey céntrase neste caso no servizo de Correos, se ben en outras pasaxes describe a situación do ensino público primario, da universidade ou o ministerio de xustiza.

En cambio, na entrada do día 30 de setembro, Ben-Cho-Shey descarga toda a súa carraxe e frustración por ver os seus estudos adormentados nunha gabeta logo das dificultades, desconsideracións e aldraxes elitistas que tivo que superar para ver respectado o seu traballo académico,

29 de setembro, 1940

29 de setembro, 1940

29 e 30 de setembro, 1940

29 e 30 de setembro, 1940

30 de setembro, 1940

30 de setembro, 1940

Transcrición:

“29.- Hoxe andan polas rúas “as do bote” poñendo chapas. Eu fágolle o desconto que adoito cando non podo librarme diste engorro. Por certo que o tal sablazo goza de tal popularidade que ata os mismos que levan a camisa azul se negan a dar os cartos a cambio da latiña. Craro que iles néganse con máis libertade que os que levamos a camisa limpa; con máis descaro quixen decir, porque eso da libertade é un pecado que padeceu España, mais que afortunadamente pra os mandós, xa non eisiste. Os non afiliados temos que valernos doutras mañas pra ceibarnos da socaliña! Tamén se observa que as rapazas que andan a pedir fano sin aquil entusiasmo do comenzo; agora van á forza, de mala gana e deseando acabar con unha angueira que teñen que cumprir queiras ou non queiras.

A depuración deixou sin pan – sin ese pan que Franco prometeu a todolos españoes- a milleiros de probes funcionarios pais de familia que eran unha verdadeira garantía para a boa marcha da máquina administrativa. As acusaciós que serviron de base para desbotalos foron cousas nimias, cando non verdadeiras canalladas. Dende logo, ningún saiu por falta de competencia nin de honradez pra desempeñar os seus cárregos, o que indica que pra o novo réxime esas dúas condiciós son cousas adxetivas.

Como proba irrefutable de que esto non é mera suposición sinón unha creencia dos desgobernantes, temos o xeito de sustituir aos infelices destituidos. Calqueira que se fíe desa andrómena de “por la patria, el pan y la justicia” creerá que pra reemplazar aos cesantes se escolleu xente honrada e con boa preparación. Pois nada de eso; moi lonxe da xusticia metéronlle os empregos na man aos “caballeros mutilados” e aos excombatientes, xente analfabeta i educada, na súa maioría, nesa maravillosa escola de vicio e latrocinio que é o tercio, e agora estanse tocando os resultados de tan escolleita selección.

O Corpo de Correos que tiña o orgullo de cumprir ata a eisaxeración a misión que o estado lle encomendara, está hoxe desfeito i entregado en maus de de toda clás de maleantes. Fai poucos días faltáronlle 600 ptas. en sellos ao carteiro encargado da venta diles, que lle decía abraiado aos seus xefes: “Pero esto nunca pasó en Correos!” Ao que lle respondía un: “Es que jamás tuvimos la gentuza que ahora nos rodea.” O Administrador principal tivo que tomar medidas pra evitar que os novos empregados arrincasen os selos das cartas. Os xiros non chegan ao seu destino porque se quedan con iles os carteiros postos polos totalitarios e como derradeiro exempro de honradez azul alá vai iste: Nomearon carteiro dun pobo desta provincia -coido que de Ceclavín- a un indeseable que era ademais “caballero mutilado”. A guardia civil, xustamente alarmada ante o feito, considerouse na obriga de informar aos xefes de Correos que o tal “caballero” era un ladrón moi conocido diles. Os xefes a sua vez diron conocemento do informe a Direición Xeral que, contestou dicindo olimpicamente que “aquel caballero había lavado con su sangre su anterior conducta”, e despois deste arresto patriótico-terciario, ficaron tan tranquilos. Mais ós poucos días o “caballero” lembrouse das incautaciós, que a título de botín estaba afeito a levar a cabo, e saiu arreando con dez mil pesetas que aínda non se sabe quen as pagará. Pra min non sería dúbida: debía pagalas o autor da frase do lavado. E velaí de que xeito tan alegre e tan honrado nos están facendo a España grande.

30.- Recibo as  fotografías de Santa Mariña de Esposende que han de ilustrar a desventurada monografía feita por min xa hai tantos anos sin conquerir que saia a luz púbrica. Á parte do traballo que acerca de esta eirexa pubriquei na “Zarpa” en evitación dun pisotón  que quería darme o finado Vázquez Pardo, fixen logo a dichosa monografía con ouxeto de que saira nos “Arquivos” adicados a Murguía, mais por aquel entón traspapelou o orixinal a bruxa do Risco  e tivo que agardar pra os seguintes. Na primaveira do 36 compúxose e tirouse por fin, mais viñeron os bárbaros e milagreiramente salvouse da destrucción que aquiles salvaxes fixeron de libros e pubricaciós galegas. Arredados unhos dos outros os amigos aterrorizados pola criminal persecución de que fumos ouxeto, perdín o rastro dos meus malfadados traballiños e ao cabo en agosto diste ano D. Xesús Carro enteirouse de que a Santa Mariña estaba feita e a falla somentes das láminas correspondentes. Procurei rescatar as fotos e agora terei que ver si conquiro rematala anque sospeito que a impresión sexa tan cara que non podia chegar a pagala.

Iste calvario sufrido pola cativa monografía de Esposende non é nin máis nin menos que o que corren tódolos meus traballos. A “Santa Marta de Moreiras”, que tanto traballo me deu e na que tiña postas tantas ilusiós, alá dorme nun caixón porque sempre houbo dificultades pra que saíra. Os caciques do Seminario, que en outras cousas tiraban os cartos, regatearon e cicatearon decote as pesetas pras miñas pubricaciós. Certo que eu non teño a autoridade do Cuevillas, máis nono é menos que a min sempre me trataron con desdén universitario marcadísimo e que me tiveron nun lugar subalterno do que somentes logrei sair a conta de grandes esforzos e de impoñerme, fora modestia, pola calidade do meu traballo. Mentras non fun Inspector miráronme por enriba do hombreiro e cando podía comenzar a facer algo viñeron os fillos do ñáñigo a botar por terra tódalas miñas ilusiós. E menos mal que salvei a vida”

Non esquezades saciar a vosa curiosidade sobre este e outros proxectos visitando a páxina do Museo Provincial de Lugo 

O diario, agosto de 1940. Visita a Galicia

No verán de 1940 Isabel Algarra e Xosé Ramón Fernández-Oxea visitan Galicia. Logo de visitar aos amigos seus de Pontevedra, Vigo, Redondela e Vilagarcía de Arousa diríxense cara Santiago de Compostela e A Coruña.  Logo pasarán por Sada,  Lugo e Ourense.  Ademais de deliñar a cotidianidade de posguerra, Ben-Cho-Shey volca a súa carraxe nestes parágrafos. Os vencedores de vacacións estivais en Galicia, os alemáns facendo estudos sobre o país xa feitos, os antigos lugares de traballo cultural pechados e os compañeiros e irmáns esparexidos, agochados ou transformados.

27 de agosto de 1940

27 de agosto de 1940

28 e 29 de agosto de 1940

28 e 29 de agosto de 1940

30 de agosto de 1940

30 de agosto de 1940

 

 

 

 

 

 

 

Transcrición:

“27. Onte á noite saimos de Vilagarcía pra Santiago onde contábamos que sería doado o atopar hotel, maiste ano deulle á xentepor vir vranear a Galicia, atraguidos polo cebo de que eiquí se come ben, e nin xiquera eiquí hai vagantío nas fondas. Outro tanto veuse en Vigo, en Pontevedra, en Vilagarcía, todo está ateigado de xente. Das viaxes non falemos, porque os trés van impoñentes; co a supresión das liñas de autos comprícanse a circulación dun xeito alarmante e materialmente non se cabe nos vagós. Da estación de Santiago saimos embutidos nun autobús co a xentede pé no pasillo e pendurada nos estribos, i eso que eran tres os autobuses.

En Santiago renóvase a door pola perda dos irmaus asesinados. O local do infeliz Casal está valdeiro pra alugar. O Seminario, desfeito; a súa biblioteca, pechada con un candado posto polos esbirros salvadores; o museo destrozado e a cultura galega padecendo unha parálisis polo morbo militarista. E mentres istes bárbaros persiguen a unha cultura, os seus amigos alemás veñen a pedir libros e diccionarios galegos pra estudiar o que xa se estaba estudiando. Boa desgracia a nosa de ternos que deixar descubrir por estranxeiros sabendo nos ben o que temose o que valemos. Pro a besta militarista somentes entende de matar e roubar.

D. Xesús dame a grata sorpresa de que os meus traballos están casi rematados e agora hai que ver o xeito de botalos fora. Parece como si me perseguira unha mala fada. Visitamos o Museo da Catedral e por primeira vez admiro a importantísima colección de tapices que alí se gardan. E máis numerosa que a de Zamora si ben istes son máis antigos. Demasiado precipitada a visita a Santiago voume sen poder falar cos amigos. Saímos despois de xantar no Castromil, que me lembra aquil outro Castromil que foi desterrado a Cáceres pola guerra e alí ficou xa transformado. Sorpréndome que en Carral aínda esté en pé o monumento aos mártires da Liberdade galega, hoxe encadenada.

Na Cruña non paramos máis que para coller o tranvía a Sada, adonde chegamos xa de noito e despois de un longo paseo en procura da casa do Piñeiro, resulta que non está. ¡Fixémola boa! Con gran traballo atopamosonde dormir e pagamos con exceso a necesidade porque a xente sabe aproveitarse das ocasiós. O Piñeiro está en Cariño e falo con il; prométeme que virá pasado mañá. Veremos

28. De mañá dou unhas voltiñas polos deliciosos arredores de Sada e comprobo que algús nomes das rúas aínda están en galego. SInto o vir tan de presa pra non poder recrearme algo máis na contemplación da natureza, mais a rente do meio día pillamos un tranvía extraordinario e chegamos a Cruña tarde mal e casi de arrastro.

O xantar depáranos a sorpresa de que un desconocido que se senta a nosa mesa -militar, por máis señas- ponse a esbardallar decontra de todo con unha furia demoledora. Polo visto na Cruña a xente perdou o medo e fala cunha liberdade que non se conoce por alá embaixo. Non cabe dúbida que a satisfacción  do país é compreta e de facerse hoxe unhas elecciós o couce que ían levar os desgobernantes sería sonado. ¡É maravilloso o ver a maña que se deron pra descontentar ata os seus propios defensores!

Tamén eiqui teño emocionantes entrevistas con vellos irmáns que sufriron amargamente. Uxío Carré e López Abente     departen conmigo longamente e temos garimosas lembranzas pra os mártires e pra os ausentes. ¡Que fermosura irmandade esta a nosa que cada vez se esteita máis a pesares das persecuciós e dos asesinatos! ¡Galicia, nai e señora!

29. O paso de un desfile de tropas con unha banda de gaiteiros ao frente prodúxome unha indignación desesperante. Porque compre ser cínicos pra levar co as tropas unha banda de gaiteiros despois de ter renegado de Galicia e perseguir aos galeguistas como cas doentes. Por si non estiveramos convencidos da insinceiridade dos pretextos postos pra xustificar a guerra, velaí unha proba máis. A istes fasantes tíñalles sin coidado o rexionalismo, como tampouco lles importaba a masonería, nin do xudaísmo, nin do marxismo. E sinón xa estamos vendo como unha tas da outra van caíndoen tods aquelas cousas que finxiron condenar, porque o único que querían era mandar e ascender. Iles asesinaron ao comunistas pra estar agora ao lado de Rusia; mataron masós cando tamén os eran e siguen sendo moitos diles; esabardallaron contra os xudeus e valéronse destes chegando incluso a vivir con xudías algúns dirixentes e derradeiramente abominaron dos estaturos pra chegar a esta situación en que cada provincia ten o seu e pra darlle aire a todas as manifestaciós rexionaes como balies, música, etc. Tanto falar de nós pra que agora as radios galegas poñan a diario música nosa e no Día de Galicia somentes se radien cousas galegas. ¿Pro é que facíamso outra cousa? ¡Farsantes, asesinos! Está visto que o único que queríandes era medrar posto que non facedes máis que mal remedar o que denantes se facía ben.

30. En vista de que o Piñeiro non apereceu e non podemos estar aquí máis tempo, saímos pra Lugo no correo. No tren van de regreso algúns dos moitos vranantes que viñeron comer a Galicia. Os que coincident connosco pasaron a guerra en Madrid e fálannos do seu desencanto de saber as cousas que eiquí pasaron. Íanse cruces das crueldades que ouviron relatar e ds mentiras que pola radio lles contaban. ¡Todos igual! A mentira non prospera e o réximen esentado non terror e no asesinato non pode ser seguro.

Cos amigos de Lugo pasamos uns intres de verdadeira satisfacción e como non queda tempo pra podelos ver a todos decidimos quedar eiquí ata mañá.

En Lugo estase edificando moito e os veciños aumentan constantemente. De boas ganas voltaba pra eiquí e prefería esto a Cruña

31. Viaxamos con un calor abafante e chegamos a Ourense casi asados.

Pola mañá tivemos o contento de ver aos bos amigos Sarandeses e Velayos, que nos recibiron moi ben. É lástima que veñamos tan de presa, pois quedámonos sin ver a Fole e a Piñeiro entre outros moitos. (…)”

O diario de Ben-Cho-Shey.1940; reflexións, celebracións prohibidas e apuntes sobre a II Guerra Mundial

Abril de 1940. No seu diario Fernandez-Oxea, logo de un exercicio de obxectivación da información,  relátanos  os sucesos que a prensa publica sobre as batallas da II Guerra Mundial,  naquel momento só europea. Bríndanos tamén a súa opinión sobre os ascensos militares concedidos nese 1940, aos oficiais do exército sublevado. No medio destes dous temas, deixa constancia dunha  celebración clandestina do día da República na que el participa o 14 de abril de 1940.

13 e 14 de abril de 1940

13 e 14 de abril de 1940

14, 15 e 16 de abril de 1940

14, 15 e 16 de abril de 1940

Fragmento do 16 de abril de 1940

Fragmento do 16 de abril de 1940

Transcrición:

“13. Estas notas van feitas a toda presa, sin vagar pra leer nun xornal, sin tempo pra ordear o pensamento, sin gusto pra poder decir ben as cousas que levo dentro de min. Da lectura dos xornais non se pode sacar nada en limpo; teñen a misión de mentir pra desorientar a opinión  e custa traballo sacar a verdade entre lineas.

Agora, por exempro, levan dous días de unha coba desmesurada aos portugueses, con visitas do Carmona a un barco español e cousas polo estilo. E por outra parte sábese que en Portugal hai forzas aliadas dispostas a lanzarse sobre España en canto esta rompa a sua neutralidade.

Pra millor levar a cabo a defensa nacional fixeron onte unha chea de novos xenerales. Algún diles eran no 36 tenientes coroneles e xa están de de xenerales de división. Pra esto é pra o quese fixo a guerra. ¿Qui importa que morreran millós de españoes? Enriba da inmensa pirámide dos cadáveres érguense audazmente istes corvos co faixín de xeneral tinguido en sangue inocente. A esto de medrar a conta da fame, da miseria e do loito dos españoles chámanlle os favorecidos patriotismo. Por algo á porta dos cuarteles poñen un letreiro que no anverso di: “Todo por la patria” e no reverso, que non se vé, pero pálpase, “Y la Patria para nosotros.” ¡Con qué gusto se sacrifican pola patria istes mangantes!

Os alemás siguen facendo a guerra das mentiras. Según iles xa está todo acabado e Noruega sometida, e Inglaterra resignada, e o “feito consumado”. En tanto os ingleses obran e calan. No mundo hai unha grande espectación e agárdanse acontecementos importantes. Noruega resiste a “protección” alemá, asistidos pola axuda aliada. ¡Canto sinto agora non ter unha radio!

14. Ao noso xeito celebramos a festa do día lucindo as condecoraciós e protexidos pola nosa estrela. Lembrámonos dos bós e xenerosos e cumplimos o noso deber.

En Madrid fixéronlle un homenaxe a un inxenieiro que salvou a 650 individuos metendoos como obreiros, na Escala de I. Industriaes, de unha industria militar puramente ficticia, dí o xornal. ¡Tamén eiquí podían facer eso! O que proba o desbaraxuste que aló había e como aquela xente estaba vendida.

Sete destructores alemás foron botados a pique polos ingreses na bahía de Narvik. A ise paso logo fican sin un barco. Os aliados siguen sin presas por desembarcar en Noruega e o nerviosismo aumenta nos Paises Baixos e nas veiras do Danubio. Por outra parte siguen os piropos e as frases garimosas entre España e Portugal ¿Non será esto o preludio de algo gordo? Cada día está máis obscuro o panorama.

15. Sin noticias da guerra, por ser luns, está un desacougado. Taal é o intrés que desperta a contienda europea e tan grande o intrés que pra nos ten a derrota de Alemaña.

Esta mañá vin por eiquí de coronel, moi finchado, teso e rebolondo ao bizarro Páramo que no 1936 non era mais que comandante. Pra estos foi a guerra. Algo ruín andará faendo por estas terras. E velaí o que a salvación nos trouxo: namentras o coitado Lobit foi asesinado co seu fillo maior en Sevilla o seu cuñado rubiu de un pulo ata coronel. ¡Así é a vida!

Con motivo do asunto dos locales das escolas de Cáceres foi hoxe o Inspector xefe visitar ao Gobernador Militar quen o recibiu decíndolle: “¿Es V. el mandamás de los Maestros?” ¡Definitivo! Tal é a cultura dos nosos salvadores i estas son as formas e a educación que se gastan. Mais ben mirado, tampouco España merece cousa millor.

16. Parece que os ingreses desembarcaron xa en Narvik e fundiron sete destructores alemás. Cubriron de minas corsta ata o mimo Báltico; así que a situación dos alemas en Noruega non debe ser moi cómoda. Según os xornaes dende qu empezou a guerra leva perdido Inglaterra 172 barcos, con un total de 667.000 toneladas, e os alemás, que denantes de ir a Noruega levaban 74 barcos afundidos, calcúlase que terán agora perdidas 370.000 toneladas, sin contar os oito barcos que lle torpedearon antonte. O nerviosismo internacional rube por momentos: en Suecia, en Holanda, en Bélxica toman toda crás de precauciós porque temen que o bárbaro teutón asome por calquera distes países. (…)”

Non esquezades saciar a vosa curiosidade sobre este e outros proxectos visitando a páxina do Museo Provincial de Lugo.

O diario de Ben-Cho-Shey. 1939, o día a día no desterro

Os diarios dos primeiros anos da posguerra preséntannos diferentes contidos de importancia. Por unha banda, son uns fermosísimos libros de viaxe pola provincia de Cáceres, principalmente a comarca da Vera; e pola outra un retrato cruel deses primeiros anos tras a victoria dos sublevados. Infraestruturas educativas destinadas a uso militar; material escolar que chega cando xa non é necesario logo de ser obxecto de especulación e de enriquecemento individual; a realidade de delatores e delatados ou viaxes interminables conforman a vida de Fernández-Oxea neses días.

Diario de xuño de 1939

Diario de xuño de 1939

Diario de xuño de 1939

Diario de xuño de 1939

Transcrición:

“Xunio 1939

Co gallo do viaxe a Madrid e a Soria retrasóuseme a vistia das escolas e agora teño que facelas a toda presa. O dia 13 gracias a Civantos fago un percorrido mais que regular:  unha pequena parada en Trujillo e logo adiante. O terreo do Pago de San Clemente ata Herguijuela é rico e frondoso. Visito esta derradeira escola e dali paso a Conquista. Son dos pobos cativos e feos. En Zorita vexo de presa catro escolas e paso de lonxe por Logrosán para xantar en Cañamero. As escolas de este pobo desfíxoas a soldadesca. Canta door ver os destrozos da guerra en edificios tan bos como estes. Cañamero está como mergullado; dondequeira que se mire, non se ven mais que tellados; As Villuercas quedan preto e sinto non ollar Guadalupe.

Pola serán volto a Logrosán: bo edificio; moita argallada; o pobo metido entre montes ten boa campiña. Sigo a Zorita para rematar a visita. Estas escolas parecen paxareiras; ó pobo e ó alcalde sóbranlle escolantes; quixeran botalos. Hai un bo grupo escolar que estivo convertido en Hospital militar. O pobo non me gusta. Merendamos e saimos para Cáceres onde chegamos as once da noite.

Cando xa están preto as vacaciós ocúrreselles mandar os libros do Instituto de España. Como textos son ruis e caros: iste si que é un caso típico de estraperlo. Os libros non valdrán, pero ós escolantes sacáronlles un millón e pico de ptas. Así medra a patria.

O raio dos libros dan que facer e traballo como un peón a facer paquetes. Todo o traballo se acumula nistes derradeiros días de curso.

O día de San Xohan fago outro percorrido longo con Civantos: Trujillo-Ibahernando, que seica é Vivahernando: pobo de protestantes. Santa Cruz de la Sierra, pobo típico, con boa eirexa gótica e casas do XV, deitado o pé da serra.

Desayunamos en Abertura, pobo miserable, representación enxebre da terra árida do sul da provincia. Continuamos ata Alcollarín, que ven a ser polo estilo; de novo pasamos por Zorita e Logrosán, e no camiño que deiquí leva a Cañamero voltamos a ver as obras de un ferrocarril en proyecto e  unha grande ave de rapiña que se ergue o pasar o auto. Rubimos a Berzocana. Según se vai rubindo a paisaxe vaise cubrindo de arboredo e refresca a vecindade das Villuercas. Berzocana é un pobo típico con boa eirexa do século XIV que conten as urnas cos corpos de S.Fulgencio e Sta. Florentina. Baixamos a xantar a Logrosán e seguimos pola serán a Cáceres.

O 26 vou a Madroñera, que xa era un pesadelo para min. O conductor do coche é un botarate que lle fai pelotilla ós militares. Madroñera é un pobo grande como os autos desta terra. Vexo a Lucas na sua casa e admírome de cómo vive iste home. É un verdadeiro asceta dino de admiración; a sua preocupación é o saber. E por iste delito deixárono sin carreira ¡Canta inxusticia, Señor! Paso unha boa seran con Lucas e cos escolantes; conozo ao Segredario que é un bergallo e ceo con un abate capellán de monxas e xogador de tresillo. De maña cedo saio para Cáceres e no auto vai o denunciante de Lucas. É un boticario cacique, home de mala entraña i envexoso de ben alleo; temos longa discusión perante o viaxe e móstrase como intransixente e cerril. Con bestas de iste feitío vai apañado o pais.

Co remate do mes ven o fin dos traballos e a espranza de fuxir para terra. Foi un mes de traballar de firme: 1º o Boletín, logo a visita, despois as memorias e as contas e por fin os  maldisoados libros.”

Non esquezades saciar a vosa curiosidade deste e outros proxectos visitando a páxina do Museo Provincial de Lugo.

O diario de Ben-Cho-Shey. As notas finais do 1936 e 1937

O día 21 de agosto, Xosé Ramón e Fernández-Oxea deixa de escribir no diario. Fará dous breves e tráxicos apuntamentos a xeito de síntese e epílogo. O primeiro, a finais do ano 1936 (non determina a data) e o segundo a finais de xaneiro de 1937. Xusto antes e despois do seu proceso de depuración, resolto coa suspensión de emprego e soldo e o desterro a Estremadura. Na exposición tedes o orixinal do expediente de depuración. Nunca na súa vida volvería a ter domicilio fixo en Galicia nin a traballar oficialmente nela.

Apuntamentos finais do diario de 1936

Apuntamentos finais do diario de 1936

Transcrición dos apuntamentos de finais do 1936:

“(…)

 Deliberadadamente deixei de tomar notas sobre a salvaxe revolución que asolaga o país; o rematar o ano o balance non pode ser mais desatroso e o número das mortes pasa de varios milleiros e o peor e que non se axexa o fin de esta tolice.

O pobre Blanco Torres caiu, como eu temía, asesinado n-unha estrada, e como il o Xacinto Santiago, o Elixio Nuñez, un comandante de carabineros e outro infeliz a quenes foron matar no Rodicio o día de Santos. O nombrar a todol-os asesinados sería interminable.

Mais con ser feroz e inhumán o dos asesinatos nos camiños, é mais refinado ainda a ficción dos consellos de Guerra nos que decote condenan a homes inocentes como Vega, Perez, Ramos, Abelairas e o Gobernador, entre os de Lugo e Victor Casas, Caamaño, Novás e mil e mil mais.”

Nota de 1937, parte 1

Nota de 1937, parte 1

Nota de 1937, parte  2

Nota de 1937, parte 2

Transcrición da nota de 1937:

“O feixismo e a cousa mais perturbadora que se pode un maxinar.

 A Galicia vivía en paz, eiquí non había o problema da terra, o paro obreiro era casi descoñecido, pouco a pouco ianse encarrilando as cousas e a promesa da autonomía puña espranzas nos corazós mais pesimistas. Por outra parte o conflicto relixioso non eisistía entre nos, onde os cregos gozaban de toda clas de respetos e ninguén se metía con iles, como confesaban os seus mesmos xornaes nos primeiros dias de xulio.

Os mismos feixistas non tiñan direito a queixarse do trato que se lles daba.  A Repúbrica respetou nos seus cárregos a todol- os cibdadáns sin lles preguntar que ideias tiñan; había pan pra todos e incruso podían conspirar contra o réxime sin que perigrasen as plazas respectivas. Por eso ten menos espricación esta barbarie feixista, iste terror feroz que se desencadeou sobre a nosa desdichada terra.

 Dende que estas bestas se apoderaron violentamente do mando comenzaron o imperio da inxustiza, do horror, do desbaraxuste, do latrocinio e de todal- as, calamidás imaxinables. Xentes pacificas de orden foron asesinadas pretestando que eran marxistas; homes encanecidos que deixaron o millor da sua vida no servicio do Estado vense desbotados dos carregos que ganaron co seu estudio e que honraron co seu talento; humildes xentes do agro vense roubadas e asadas a multas e depredaciós. En troques os sinvergonzas, os señoritos chulos e inútiles, os inmoraes, os funcionarios ineptos, os caciques indignos e canallas son protexidos i empoleirados pol-os “salvadores de España”. ¡Que digo protexidos! Iles mismo son os que dirixen e controlan esta subversión onde toda inmoralidade ten acollida.

 Así se ven a cotío istes desoladores exempros de menciñeiros ignorantes e sin clientela que acusan e non calan ata matar a compañeiros seus que se acreditaron pol-a sua valía e pol-a sua cencia; de mestres vagaceiros que endexamais traballaron nas escolas, preferindo os infelices a quen a sua vocación os levou a un verdadeiro apostolado do ensiño; de señoritos analfabetos que endexamais foron capaces de conquerir un emprego pol-o seu esforzo intelectual, arrempuxando a probes funcionarios pra ocupar iles os seus lugares, e así podríase seguir ata perdel-a pacencia.

 De eiqui a nosa afirmación de que o feixismo é destructor e inmoral ¡E pra instaurar un réxime tan noxento, valía a pena de asumir o pais na ruina e sacrificar tanto milleiros de vidas inocentes!

 Teño unha fé grande no trunfo do Goberno legal da Hespaña i esta miña fé non é unha cousa caprichosa, é filla e consecuencia da miña fé na eisistencia de un Deus xusto, de un Deus que premia ben e que castiga o mal. É por iso que Deus non pode axudar os criminaes e os ladrós; é por iso que Deus ten que condenar tanto asesinato de inocentes, tanto roubo e tanto inxustiza como se veñen cometendo dende que se produxo iste movemento “salvador”.  ¿Como é posible que un Deus que ordeou terminantemente: “non matarás” aprobe as mortes e os martirios que a cotío se fan? ¿Como poderá ser que un Deus que puxo no seu Decalogo o mandato “Non xurarás en vano no meu nome” deixe sin castigo os militares perxuros que faltando o seu honor e o seu xuramento traicionaron o Goberno pra dar lugar a esta horrenda matanza que sufrimos?

 Non, un Deus xusto, un Deus bon, como aquel en quen eu creo, non pode, xa non favorecer, nin xiquera aprobar tanto disparate, tanto mal; un Deus remunerador, de por forza ten que castigar o perxurio e o asesinato. Velaí o por qué da miña fé no trunfo defintivo do Goberno.

 29 de xaneiro de 1937

 Hoxe había na porta do Circulo un gran letreiro que rezaba: “Matando en la sombra”. Parecía un anuncio das fazañas feixistas e dos crimes que a cotío levan a cabo; nada mais axustado a realidade. Aquil letreiro era toda una elexía e unha evocación. As veces as peliculas teñen grandes acertos ainda que non sexa mais que no tídoo

 27 de xaneiro. Viaxe á Barrela.

28. Fusilamento do mestre de Muras.”

Non esquezades saciar a vosa curiosidade sobre este e outros proxectos visitando a páxina do Museo Provincial de Lugo.

O diario. A sublevación de 1936

Un dos documentos orixinais incluído na mostra é o manuscrito do diario de 1936. Xosé Ramón e Fernandez-Oxea comezouno ao día seguinte ao estalido da sublevación militar do 18 de xullo de 1936. Nel, e durante varias semanas, Ben-Cho-Shey escribe o testemuño estarrecedor da represión xenocida e o medo feroz que en Lugo e en Galicia os “nacionales” instauran dende o comezo da guerra. No diario de Lugo debuxa o escenario politico e social do seu presente inmediato cunha claridade única. Deixará de escribilo por obvios motivos de seguridade. No 1939, xa no desterro en Cáceres, recupera o hábito de escribir un diario, rutina que continuará durante os anos corenta.

O diario de Ben-Cho-Shey é a sección que teremos os mércores, até o 16 de maio, no blog da exposición. Nela subiremos fragmentos dos diarios, acompañados dunha imaxe da páxina manuscrita onde se atopa o fragmento. Como o Servizo de Publicacións da Área de Cultura da Deputación de Lugo vai editar o diario do 1936 xunto á folla de 1937, só  publicaremos aquí o comezo e o final do diario, como pequeno adianto do diario completo. A sección continuará con fragmentos dos diarios dos primeiros corenta, igual de interesantes.

Comezamos coa conclusión de Ben-Cho-Shey á exposición de antecedentes  que desencadenaron a sublevación militar de 1936.  Aparecen tamén as anotacións dos días 19 e 20 de xullo de 1936.

Diario manuscrito de Ben-Cho-Shey. Xullo de 1936

Transcrición:

“(…)

Pra min é un exemplo fatal e suicida.

 E como se repite a Historia. Pasaron cen anos e seguimos co mismo réxime de cuarteladas do século XIX. Non variou mais que o nome dos xenerales que se sublevan . É triste que Hespaña non poida pasar sin este sarampelo cuartelero que de vez en cando pon en perigro a paz do país; i é mais triste ainda si se considera que, namentras os exércitos euopeos ben orgaizados, co prestixio de vencedores en grandes guerras ou o de conqueridores de vastos imperios colonaes, namentras digo, istes exércitos son respeitosos co poder civil, e acatan a vontade popular dos seus veciños, e non conciben que un militar poda actuar fora do cuartel ou do campo de batalla, iste noso exército vencido decote dende Rocray pra acá, iste noso exército que desapareceu diante de Napoleón e correu diante de Abd-el-Krim, somentes teña pulos diante do pobo indefenso e se sinta heroico ante os seus irmans inermes. ¡Cativo sino o da nosa Patria! En todo o longo da miña vida ainda non ouvin unha soia vegada falar en nome da Patria ou de patriotismo, como non fose pra esnaquizala ou pra facer falcatruadas. Istes de agora tamén se chaman o exército salvador e tamén comenzan a desbrozar a Hespaña co pretexto de poñela millor, cando o que todos teñen non é mais que un inmoderado afán de mando; Probe Hespaña!

 Día 19

Iste domingo advírtese nerviosidade na xente. Todos quixeran adiviñar o pensamento dos outros e saber o que vai pasar. Moitas cábalas, moitos presaxios e moito abandono por parte das autoridades que nin toman precauciós nin se preocupan do que podía ocurrir. O Goberno Civil está cheo de xente que co pretexto de ofrecerse vai espiar e cheirar o que ocurre. Os alí reunidos están preocupados pero non resolven ren. Confíanse nas boas verbas e nas palabras de honor dos militares. ¡Están apañados! Pero que candidez tan grande teñen todol-os liberales hespañoles; sempre anda a boa fé e creen que os demais son como iles. O malo é que non escarmentan e sempre tropezan na mesma pedra.

Día 20

Pol-a mañá chegan os paisanos armados de Monforte para poñerse o lado do Goberno i evitar a sublevación. De Viveiro, de Ribadeo e de outras partes hai iguales ofrecementos que non se aceptan no Goberno Civil. ¡Que contraste entre o fino instinto do pobo e a cobardía das autoridades! Namentras o pobo corre as armas e procura evitar a catástrofe, o Gobernador confíase na palabra que ainda esta mañá lle diu o coronel. (…)”

Non esquezades saciar a vosa curiosidade visitando a páxina do Museo Provincial de Lugo